« ابوتراب » به معناى پدر خاک، یا دمساز خاک، یا پدر و رئیس خاکیان است.

این لقب یکی از زیباترین القاب امام علی علیه السلام و از محبوب‌ترین القاب در نزد آن حضرت به شمار می‌آید.

شیخ علاء الدین سکتوارى در محاضره الأوائل (ص ۱۱۳) گوید : نخستین کسى که به کنیه ( ابو تراب ) نامیده شد، على بن ابى طالب رضى الله عنه است. این کنیه را رسول خدا (ص) به او داد آن گاه که دید او بر روى زمین خوابیده و خاک بر پهلوى او نشسته است، از روى لطف و مهربانى به او فرمود: برخیز اى ابو تراب.

و این محبوب ترین القاب او به شمار مى رفت، و از آن پس به برکت نفس محمدى این کرامتى براى او گردید، زیرا خاک خبرهاى گذشته و آینده تا روز قیامت را براى او باز مى گفت. این را بفهم که رازى است بى پرده.

الغدیر – الشیخ الأمینی – ج ۶ – ص ۳۳۷ – ۳۳۸

عبایه بن ربعى گوید : به عبد الله بن عباس گفتم : رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم از چه رو على علیه السلام را ابو تراب نامید ؟ گفت : از آن رو که على علیه السلام صاحب زمین و حجت خدا بر اهل آن پس از رسول خداست و بقاى زمین و آرامش آن به او است، و از رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم شنیدم مى فرمود : چون روز قیامت شود و شخص کافر پاداش و نزدیکى و کرامتى را که خداى متعال براى شیعیان على آماده نموده ببیند گوید ( اى کاش من ترابى بودم ) یعنى کاش از شیعیان على ( ابو تراب ) بودم. و این است معناى این آیه که کافر گوید کاش من تراب ( خاک ) بودم.