همایش گروه علوم کشاورزی: بهره برداری پایدار از منابع خاک کشور

زمان برگزاری: پنجشنبه ۳۰/۱۱/۱۳۹۳

محل برگزاری: فرهنگستان علوم در محل سالن شورای فرهنگستان

بیانیه همایش

«رو به خاک آریم کز وی رسته ایم»

 

به مناسبت سال جهانی خاک و همچنین اهمیت خاک به عنوان سرمایه طبیعی، همایش یک روزه ای در تاریخ پنجشنبه ۳۰/۱۱/۱۳۹۳ با عنوان «بهره برداری پایدار از منابع خاک کشور» از سوی شاخه علوم خاک گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم در محل سالن شورای فرهنگستان برگزار شد.

در این جلسه که معاون وزیر کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و نمایندگانی از مؤسسه حفاظت خاک و آبخیزداری کشور، دفتر حفظ کاربری اراضی کشور، مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مؤسسه تحقیقات خاک و آب، انجمن علوم خاک ایران، نظام مهندسی کشاورزی، تنی چند از دانشگاهیان و پژوهشگران و رئیس و اعضای پیوسته، وابسته و همکاران مدعو گروه علوم کشاورزی فرهنگستان حضور داشتند، موضوع های مهم و متنوعی مورد بحث و بررسی قرار گرفت که خلاصه آنها به صورت بیانیه زیر ارائه می شود:
– خاک سامانه ای زنده و بستری برای رشد گیاهان است که ۹۹ درصد نیاز غذایی بشر را تأمین می کند.
– خاک های کشور ما به علت های گوناگون از جمله فرسایش، تغییر کاربری، شوری، آلودگی و کاهش حاصلخیزی رو به فرسودگی و نابودی است و این مسئله، امنیت غذایی را با دشواری جدی روبرو ساخته است. با این حال، این مشکل مهم مملکتی به نحو شایسته مورد توجه سیاستگذاران و برنامه ریزان قرار نگرفته و اقدامات لازم و کافی در حفاظت از آن به عمل نیامده است.
– خاک افزون بر اینکه، زیرساخت اصلی تأمین مواد غذایی و شرایط مطلوب زیست محیطی است، تأمین کننده شرایط لازم برای ذخیره آب نیز می باشد، و کم توجهی به آن، باعث حادتر شدن مشکل کم آبی و خشکسالی شده و کشور را با تهدید بیشتری از نظر کمبود آب مواجه خواهد کرد.
– برای تشکیل خاک کامل به طور میانگین حدود یکصدهزار سال زمان لازم است؛ در حالی که هم اکنون سرعت از دست رفتن خاک ۱۰ برابر سرعت بازسازی آن و سرانه زمین قابل کشت در کشور به شدت رو به کاهش است.
بنابراین با توجه به اهمیت و جایگاه خاک در زندگی همه افراد جامعه، شرکت کنندگان در همایش موارد زیر را به دستگاه ها و سازمان های اجرایی توصیه می کنند و تقاضا و انتظار دارند که مدیران مسئول با توجه به این پیشنهادها، گام های مؤثری برای جلوگیری از تبدیل اراضی مستعد کشاورزی و تخریب خاک برداشته و حفاظت خاک را از موضوعات اولویت دار محیط زیست تلقی کنند.
• حفاظت از خاک و بهره برداری مناسب از آن، یک مقوله فرهنگی- اجتماعی است و همکاری همه افراد جامعه را می طلبد؛ از این رو، فرهنگ سازی و آگاهی رسانی درباره مسائل خاک و اهمیت آن در سطوح گوناگون جامعه جایگاه ویژه ای دارد و لازم است این موارد با برنامه ریزی های درست نهادینه شود.
• مدیریت و حفاظت از خاک تنها وظیفه دستگاه ها، سازمان ها، و مؤسسه های مرتبط با خاک نبوده و باید سایر سازمان ها مانند وزارتخانه های راه و ترابری و نیرو، سازمان محیط زیست، شهرداری ها، استانداری ها و سایر نهادها، اقدام های لازم را در این زمینه به عمل آورند.
• به منظور هرگونه برنامه ریزی مدیریتی در بخش کشاورزی در سطح خرد و کلان و گسترش کشاورزی رقابتی و اقتصادی با بهره وری مطلوب، داده های پایه ای خاک به صورت پایگاه اطلاعاتی جامع و نقشه های مناسب خاک برای کاربران ضرورت دارد تا از دوباره کاری ها و صرف هزینه های اضافی جلوگیری شود.
• کشور ما هنوز فاقد یک سیاست ملی و قانون جامع برای حفاظت، بهره برداری و مدیریت منابع خاک است. وزارتخانه ها، سازمان های اجرایی، دانشگاه ها، مؤسسه های پژوهشی و سازمان های غیردولتی که در امور گوناگون خاک فعالیت دارند بدون هماهنگی و هم افزایی ضروری به فعالیت پراکنده می پردازند، و بدین جهت تا اکنون اثربخشی لازم و کافی را نداشته اند. از این رو پیشنهاد می شود، شورایی متشکّل از نمایندگان سازمان های مربوط با مسئولیت و اختیار کافی به منظور هماهنگی، راهبری و تنظیم مطالعات خاک و برنامه ریزی در سطح ملی و همچنین مشارکت و تعامل با دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی، تشکیل شود تا درباره تدوین سیاست ملی خاک در ایران و نظارت بر اجرای آن اقدام کند.
• ماده آلی خاک که نقش اساسی در باروری و تأمین محیطی مناسب برای جانداران خاکی دارد، به سبب کشت فشرده و بی توجهی، رو به کاهش است. کم خاک ورزی، بهره گیری از کمپوست و برگردانی پسماند گیاهی به خاک، موجب تقویت و بهبود کیفیت آن می شود و ضرورت دارد که در این مورد برنامه ریزی شده و اقدام های لازم به عمل آید.
• استفاده بدون کنترل از پساب فاضلاب های شهری برای آبیاری زمین ها موجب آلودگی بسیاری از خاک ها شده و به سلامت شهروندان آسیب جدی وارد می سازد. ضرورت دارد که این امر مهم مورد توجه قرار گیرد.
• شور شدن زمین ها بر اثر کم آبیاری های مستمر با توجه به کم شدن بارش های جوی و عدم آبشویی خاک ها و نیز شور شدن خاک ها به دلیل آبیاری باغ ها به وسیله آب های شور و لب شور در سامانه های آبیاری موضعی، فرسودگی و شوری بیشتر خاک را در پی خواهد داشت.
• پیشنهاد می شود نظامی اجرایی و ترویجی پویا و توانمند در سطح ملی به منظور انتقال و ترویج دانش و فناوری های پژوهشی در امور گوناگون خاک ایجاد شود.
• با گسترش شهرها و مراکز صنعتی و تبدیل زمین های مستعد کشاورزی برای کاربری های دیگر هر سال مقدار زیادی از خاک های حاصلخیز و ارزشمند کشور، از بخش کشاورزی خارج می شود. از این رو توجه مقامات ذیربط به این موضوع مهم و جلوگیری قانونی از تغییر کاربری اراضی کشاورزی ضروری است.
• لازم است از صادرات خاک به کشورهای حاشیه خلیج فارس به صورت قانونی و یا غیرقانونی جلوگیری شود.
• آموزش استفاده صحیح از خاک به عنوان بستر محیط زیست جامعه باید از دوران دانش آموزی شروع شده و در دانشگاه ها برای دانشجویان همه رشته ها ادامه یابد.